Eigen Stuk Grond 5

Het is je vast wel opgevallen in de nieuwsmedia dat de hoeveelheid
honingbijen en andere soorten bijenpopulaties in de wereld sterk aan het
verminderen zijn. Deskundigen in veel landen zijn de oorzaak hiervan aan
het onderzoeken en wij kunnen op kleine schaal ook ons steentje
bijdragen om hulp de bieden aan de bijen. We kunnen misschien geen
ingewikkeld onderzoek doen in laboratoria van universiteiten of
wetenschappelijke artikels schrijven maar wat we wel kunnen doen is
gewassen in onze tuinen planten die bijen aantrekken of waar bijen een
voorkeur voor hebben om stuifmeel en nectar te verzamelen.

Wat heeft een bij nodig
Bijen leven uitsluitend van plantaardige voedingsstoffen: stuifmeel, nectar
en bladhoning (afscheiding van plantsap zuigende insecten zoals luizen).
Stuifmeel wordt gebruikt voor een aantal doeleinden tijdens de broedfase,
nectar en bladhoning zijn nodig om het bijenvolk van energie te voorzien.
Water en beschutting zijn ook onmisbaar. Wanneer ook maar de minste
verstoring bij één of meerdere van deze elementen optreedt dan zal dit
voor een bijenvolk niet zonder gevolgen zijn voor de gezondheid en
voortplanting.

Essentiële elementen
1. Nectar: Bevat koolhydraten. Naast koolhydraten zoals sucrose, glucose
en fructose bevat nectar ook eiwitten, aminozuren, vitaminen, mineralen,
organische zuren, vetten, anti-oxidanten, alkaloïden en oliën. Bijen
verzamelen nectar en ook bladhoning om honing, het voedsel van het
bijenvolk, te maken en om bijenwas te produceren.
2. Stuifmeel: Bevat o.a. eiwitten, vetten en vitaminen die nodig zijn voor
de ontwikkeling van de larven, vooral tijdens het voorjaar.
3. Water: Bijen hebben water nodig om de temperatuur en vochtigheid in
de korf of kast te reguleren, voor de ontwikkeling van het broedsel en het
verdunnen van voedsel. Ondiep water op een zonnige locatie en vooral
zoutig of brak water is aantrekkelijk voor bijen. Water transporteren is
voor sommige werkers onder het bijenvolk de enige taak die zij hebben
en ze gaan daarvoor wel 50 keer per dag heen en weer.
4. Beschutting: Die zoeken de bijen zelf of de imker zorgt ervoor in het
geval van honingbijen.

Bijen aan het werk
Honingbijen zijn het meest actief tussen maart en oktober. Tijdens het
voorjaar verzamelen ze stuifmeel om snel de kolonie uit te breiden. Ze hebben
dan ook veel nectar nodig om het volk energie te geven en om bijenwas te
maken.

Direct na het voorjaar ontstaat de "juni drachtpauze". Dit is de periode na het
afsterven van de voorjaarsbloemen en voordat de zomer bloemen in bloei
komen. Dan zijn er dus veel minder bloemen beschikbaar om aan de behoeften
van de bijen te voldoen. Om de honingbijen te helpen in deze periode van
schaarste kunnen we gewassen planten die juist in deze tijd bloeien.

Tijdens de zomermaanden verzamelen de bijen hoofdzakelijk nectar om honing
te maken die als voedsel dient tijdens de wintermaanden.

Twee zaken zijn belangrijk om hier te benoemen.
Ten eerste: Bijen verzamelen het hele seizoen stuifmeel èn nectar maar er zijn
perioden waarin ze zich hoofdzakelijk bezighouden met het één of het ander.
Ten tweede: Stuifmeel is zo belangrijk voor bijen dat ze gewoon niet kunnen
overleven als daar een tekort aan ontstaat. De bedoeling van dit artikel is om
een tekort aan stuifmeel en nectar te voorkomen met planten die bijen kunnen
helpen.

Wat kunnen wij doen?
Zorg voor een bijvriendelijke tuin.
Het is bewezen dat honingbijen voorkeur geven aan grotere plekken met
dezelfde soort bloeiende planten. Ze bezoeken wel alleenstaande planten maar
daar gaat hun voorkeur niet naar uit.

Bijen bezoeken het liefst planten op een zonnige locatie, uit de wind. Het is
natuurlijk niet altijd mogelijk om hieraan te voldoen in onze tuinen maar we
kunnen wel proberen hier rekening mee te houden.
We kunnen in elk geval proberen planten te kiezen waarvan bekend is dat bijen
er voorkeur voor hebben maar ook andere bloemen worden wel door hen
bezocht.

Hoe kunnen we weten van welke planten bijen houden? Kijk eens goed rond in
tuinen, parken en groenstroken om te zien welke bloemen worden bezocht
door bijen en wanneer deze bloeien. Probeer dan zelf deze planten of zaden
ervoor te verkrijgen om in je eigen tuin te planten. Je kunt natuurlijk ook via
internet of in de bibliotheek informatie vinden.
De volgende link brengt je naar een van vele sites die op internet zijn te vinden:
http://www.waseimkersbond.be/bijenvriendelijkeplanten.htm

Hieronder is een lijst van gewassen die bijen aantrekken, hopelijk kun je er een
paar vinden voor je tuin.

Lentebloemen
Bomen:
Acacia (Robinia soorten)
Esdoorn (Acer soorten)
Wilg (Salix soorten)
Struiken:
Brem (Cytisus scoparius)
Kruisbes (Ribes uva-crispa)
Heg (Buxus sempervirens)
Bloemen:
Koolzaad (Brassica napus subs. napus)
Crocus soorten
Sneeuwklokjes

Juni 'drachtpauze' bloemen
Bomen:
Linde (Tilia cordata)
Struiken:
Braam (Ribus 'Thornfree')
Spiraea (Spiraea Japonica 'Little Princess')
Bloemen:
Klaver (Trifolium soorten)
Korenbloem (Centaurea Cyanus)
Kattekruid (Nepeta Cataria)
Phacelia Tanacetifolia

Zomer/najaarsbloemen
Bomen:
Staghorn Sumac (Rhus Typhina)
Struiken:
Clandonensis 'Heavenly Blue'
Bloemen:
Cosmos (Cosmea)
Mountain Fleece (Persicaria Amplexicaulis)
Klimop (Hedera Helix)
Lavendel (Lavandula Angustifolia)
Oregano (Origanum Laevigatum 'Herrenhausen')
Gaura Lindheimeri
Helenium Autumnale
Zonnebloem (Helianthus Annuus)

Sommige planten die wij zien als onkruid, zoals distels en paardenbloemen, zijn
heel aantrekkelijk voor bijen. Je kunt ze laten staan en uitgebloeide bloemen
verwijderen voordat het zaad is gevormd. De plant zelf kun je dan verwijderen
wanneer deze is uitgeboeid. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat je de hele
tuin laat overwoekeren door onkruid maar als er toch een paar in je
bloemenborder opkomen is het misschien een idee om ze tot na de bloei te
laten staan. Het past eigenlijk niet in een nette bloementuin maar de bijen
zullen er blij mee zijn.

Water voorziening
Je kunt een ondiep reservoir met water op een zonnige en open plek in de
tuin maken. Deze moet zo'n groot mogelijk oppervlak hebben, ideaal zou
1 bij 1 meter zijn. De reden hiervoor is dat hoe meer water er is, hoe
meer watermoleculen worden vrijgegeven aan de lucht. Bijen bespeuren
deze luchtvochtigheid en worden hierdoor aangetrokken. Plaats kleine
drijvende voorwerpen op het water waarop de bijen kunnen landen.
Eventueel kun je het waterreservoir afdekken met grof gaas om andere
dieren en vogels bij het water weg te houden. Imkers hebben meestal een
watervoorziening in de buurt van hun bijenkasten maar het kan natuurlijk
geen kwaad om ook in je tuin een waterplek te hebben voor bijen, met
name in droge perioden.

Samenvatting
Dit artikel beschrijft wat bijen nodig hebben en hoe wij ze, als
hobbytuinders, kunnen helpen. We kunnen zorgen dat er voor de bijen
meer essentiële elementen beschikbaar zijn die ze nodig hebben om te
kunnen leven, werken en voortplanten.
Ik heb geprobeerd om wat achtergrondinformatie te geven zonder al te
veel droge wetenschappelijke feiten zodat je een beetje inzicht kan
krijgen in wat bijen nodig hebben.

Er worden suggesties gedaan over wat wij kunnen doen om de bijen te
helpen en daarmee onszelf als je je realiseert hoe belangrijk deze kleine
bestuivers voor ons zijn.

Er staat een lijstje bij met bomen, struiken en planten die we in onze
tuinen kunnen zetten om bijen aan te trekken en die hen helpen met hun
werk en overleving. Natuurlijk zijn er nog veel meer gewassen waar bijen
baat bij hebben maar van die op het lijstje is bekend dat ze grote
aantrekkingskracht op bijen hebben.

Wanneer je zaden of plantjes koopt voor je tuin, misschien kun je dan ook
aan de bijen denken door een aantal van het lijstje te kiezen.
De bijen kunnen onze hulp goed gebruiken.